Güncel

Kış Kapıda, Tehlike Cebimizde: Elektronik Sigaralar Solunum Sağlığını Tehdit Ediyor

9 Ekim 2025

Giriş:

Son yıllarda, yürürlüğe konulan yasal düzenlemelere ve Cumhurbaşkanlığı kararlarına rağmen, elektronik sigaraların gençler arasında kullanım sıklığı artış göstermekte; bu ürünlerin önemli bir kısmı kaçak yollarla ülkeye girmektedir.Elektronik sigaralar (e-sigaralar, “vape” olarak da adlandırılır), nikotin içeren veya içermeyen sıvıların ısıtılarak aerosol hâline getirilmesi prensibiyle çalışan cihazlardır. Elektronik sigaralar, geleneksel sigaralara kıyasla daha az zararlı olduğu algısıyla hızla yaygınlaşmış; Kısa süredeözellikle gençler arasında popülerlik kazanmıştır. E-sigara sıvıları genellikle nikotin, propilen glikol, bitkisel gliserin, aroma bileşenleri ve çeşitli kimyasal katkı maddeleri içerir. Bu bileşenler ısıtıldığında, kullanıcı tarafından solunan ince partiküller ve uçucu kimyasallar açığa çıkar. Son yıllarda yapılan araştırmalar, e-sigara kullanımının solunum yolu epiteli, bağışıklık sistemi ve mikrobiyal savunma mekanizmaları üzerinde olumsuz etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Bu durum, kullanıcıların bakteriyel ve viralenfeksiyonlara karşı duyarlılığını artırmaktadır.

Hedef Genç nufüs!

Gençler arasında kullanımının artmasının zemininde elektronik sigaraların tütün endüstrisi tarafından “klasik sigaraya göre daha güvenli alternatif” olarak tanıtılması güçlü bir sebep olarak durmaktadır. Sosyal medyada, özellikle gençler arasında “nikotinsiz, sadece aroma” içeren e-sigaraların zararsız olduğu yönünde yanlış bir kanaat oluştu. Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) 2023 raporuna göre, gençlerin %60’ı e-sigarayı “zararsız” sanıyor.Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) raporuna göre sosyal medya e-sigara içeriklerinin %70’i genç kullanıcılar hedeflenerek hazırlanmış durumda. TikTok, Instagram ve YouTube gibi platformlarda elektronik sigaralar moda, stil ve özgürlük sembolü olarak gösteriliyor. Influencer’lar renkli, kokulu cihazları tanıtarak farkında olmadan “reklam” işlevi görüyor. Fenomenler/İnfluencerların “Bulut yapma” (vape tricks) videoları özellikle 15–24 yaş arası gençleri cezbediyor.

Gençler, e-sigarayı internetten, sosyal medya üzerinden veya arkadaş aracılığıyla kolayca temin edebiliyor. Duman ve koku bırakmadığı için okul, yurt veya kapalı alanlarda gizlice kullanılabiliyor. Bu durum ebeveyn ve öğretmenlerin fark etmesini zorlaştırıyor. Türkiye Yeşilay Derneği 2024 Gençlik Tütün Araştırması’na göre 15–24 yaş grubunun %8,7’si son bir yılda e-sigara denemiş. Türkiye’de e-sigara satışı yasak olsa da internet üzerinden ya da belirli bölgelerde yaygın.Gümrük denetimlerine rağmen ürünlerin birçoğu gizli şekilde piyasaya giriyor.Mevzuat boşluğu, gençleri bu ürünlerle daha kolay karşı karşıya bırakıyor.

Sağlık sorunları (Enfeksiyon görüşü):

Elektronik sigaraların yol açtığı sağlık sorunları sosyal güvenlik kurumunun ödemelerine yük oluşturmaktadır. Elektronik sigara aerosolü; Solunum yolunu temizleyen Silyahareketini yavaşlatır, mukosilier temizliği engeller. Epitelbariyer bütünlüğünü bozar, mikroorganizmaların alt tabakalara ulaşmasını kolaylaştırır. Alveoler makrofaj fonksiyonlarını zayıflatır (Madison et al., J Clin Invest, 2019). Bu mekanizmalar, Streptococcus pneumoniae ve Staphylococcusaureus gibi patojenlerin solunum epiteline daha kolay tutunmasına neden olur. Wu ve ark. (PLOS ONE, 2014), e-sigara buharına maruz bırakılan solunum epitel hücrelerinde S. aureus’un adezyon, invazyon ve biyofilm oluşturmakapasitesinin arttığını göstermiştir. Benzer şekilde Hwang ve ark. (AJRCCM, 2016), düzenli e-sigara kullanıcılarında bronşit ve zatürre insidansının anlamlı şekilde yükseldiğini bildirmiştir.

SARS-CoV2’nin etkeni olduğu COVID-19 hastalığı 2022 yılı Mart ayında son salgın dalgasını yaparak endemik seviyeye inmişti. İnsana evrimleştiği varsayılırsa 2026 Mart ayında COVID-19 salgın pikini tekrar bekleyebiliriz. Bu noktada elektronik sigara aerosollerinin, epitel hücrelerinde ACE2 reseptör ekspresyonunu artırdığı gösterilmiştir (McAlinden et al., Eur Respir J, 2021). Bu durum, SARS-CoV-2’nin hücreye girişini kolaylaştırır. Genç bireylerde yapılan epidemiyolojik bir çalışmada, e-sigara kullanıcılarında COVID-19 pozitiflik oranı 5 kat daha yüksek bulunmuştur (Gaiha et al., J AdolescHealth, 2020). Ayrıca influenza enfeksiyonlarında, elektronik sigara kullanıcılarının daha ağır semptomlar ve daha uzun iyileşme süreleri yaşadığı rapor edilmiştir. Elektronik sigara kullanımı, doğuştan gelen bağışıklık sisteminin işlevlerini baskılar. İnfalmasyonu başlatan vucüdün savunmacıları IL-6, TNF-α, IFN-γ gibi sitokinlerin üretimi bozulur. Oksidatif stres artar, fagositik aktivite azalır. Bu değişiklikler, enfeksiyonlara karşı yanıtın hem zayıflamasına hem de bazı durumlarda aşırı inflamatuvar reaksiyonların gelişmesine neden olur. (Chun et al., Tobacco Control, 2017).

Sonuç:

Çoğu Çin’de üretilen ve Türkiye’ye kaçak yollarla, denetimsiz olarak giren elektronik sigaralar, yasak olmaları sebebiyle gençlerde imajın bir parçası olarak kullanılmaktadır. Denetlenerek satışına izin verilen İngiltere ve Kanada gibi ülkelerde sigara bırakma aracı olarak konumlansa da, ülkemizde bulunan denetimsiz ve kaçak ürünler bağışıklık sistemi fonksiyonlarını bozarak enfeksiyon hastalıklarına yatkınlığı artırmaktadır. Özellikle gençler ve kronik hastalığı bulunan bireylerde, e-sigara kullanımı ciddi solunum yolu enfeksiyonları ve uzun süreli akciğer hasarlarıyla ilişkilidir.Sağlık profesyonelleri bu konuda farkındalık yaratmalı ve e-sigara kullanımının “zararsız” olduğu yönündeki yanlış algıyı düzeltmelidir. Ülkemizdeki düzenlemelerdeki boşluklara müdahale edilmeli, düzenlemelerin tam uygulaması yapılmalı, kaçak yollardan yurda girişi ve satışının önüne geçilmeli, sigarayı bırakmak isteyen gençlerimiz nikotin replasmanürünlerine yönelmelidir.

Kaynakça:

1. Madison MC et al. E-cigarette exposure disrupts airwayepithelial barrier function and induces airwayinflammation. J Clin Invest. 2019.

2. Clapp PW et al. E-cigarette aerosol disrupts airwayepithelial cell innate immune responses. Am J PhysiolLung Cell Mol Physiol. 2017.

3. Wu Q et al. E-cigarette vapor exposure increasesbacterial virulence and biofilm formation. PLOS ONE. 2014.

4. Hwang JH et al. E-cigarette inhalation alters respiratoryhost defense. Am J Respir Crit Care Med. 2016.

5. Gaiha SM et al. Association between youth use of e-cigarettes and COVID-19. J Adolesc Health. 2020.

6. McAlinden KD et al. E-cigarettes and ACE2 expression: implications for SARS-CoV-2 infection. Eur Respir J. 2021.

7. Chun LF et al. E-cigarette use and impaired immuneresponse. Tobacco Control. 2017.

8. Qasim H et al. Acute and chronic effects of e-cigarettes on inflammation and oxidative stress. Front Physiol. 2017

← Tüm Yazılar Kaynak ↗