Resneli Niyazi Bey
Asıl adı Ahmet Niyazi’dir. 1873’te Resne’de doğmuş, 16 Nisan 1913’te Avlonya’da (Arnavutluk) bir suikast sonucu hayatını kaybetmiştir. İlk tahsilini memleketi Resne’de tamamlamış, sonrasında Manastır Askeri Rüştiye’sini okumuş, 1896 yılında ise Mektebi Harbiye’yi Mülazım (teğmen) rütbesi ile bitirmiş ve Rumeli’ye gönderilmiştir.
- Ordu’da görevli iken 1897’de Osmanlı-Yunan savaşı cereyan etmiş, Niyazi Bey bu savaşta görev almış ve Beşpınar muharebesinde yararlık göstererek, Mülâzim-i Evvel (üsteğmen) rütbesine yükseltilmiştir. Savaşta gösterdiği yararlılığın mükafatı olarak da bölüğüyle esir ettikleri bir kısım Yunan askerlerini İstanbul’a getirmek görevi kendisine verilmiştir. Muharebeden sonra memleketi Resne’nin yanındaki Ohri Taburu’na verilmiş, İki sene orada hizmet ettikten sonra 1903 tarihine kadar bu taburun Depo memurluğu vazifesini görmüştür. 1903’ten 1908’e kadar 3. Avcı Taburunda Bulgar çetelerle vuruşmuştur.
Hatırat-ı Niyazi adıyla 1908’den sonra bir arkadaşının kalem yardımıyla yayımladığı hatıralarına göre Niyazi, hürriyet ve meşrutiyet fikrini Namık Kemal ve arkadaşlarının eserlerinden öğrenmiş ve İmparatorluğun içinde bulunduğu tehlikeleri de Rumeli’deki Bulgar haydutlarıyla temaslardan anlamış ve ihtilalciliği de onlardan öğrenmiştir. Rumeli’de gizli faaliyette bulunan İttihat ve Terakki Cemiyetine girerek, 1908 Haziranında taraftarlarıyla birlikte dağa çıkmış ve II. Abdülhamit idaresine karşı ilk defa isyan etme cesaretini göstermiştir.
İttihat ve Terakki yönetimi 1908’de, Avrupa devletlerinin Makedonya’ya müdahale hazırlıkları üzerine, bu müdahaleyi önleyecek reformları gerçekleştirmek amacıyla harekete geçmiştir. Niyazi Bey’in 28 Haziran 1908’de 400 kadar sivil ve asker gönüllüyle dağa çıkması, II. Meşrutiyet’in ilanıyla sonuçlanan bu hareketin simgesi olmuştur. Niyazi Bey de Enver Paşa ile birlikte “hürriyet kahramanı” ilan edilmiştir.
1912’de Balkan Savaşı’nın patlak vermesi üzerine Niyazi Bey, doğduğu yer olan Resne’nin savunmasına katılmıştır. Kenti Sırplar ele geçirince, tarafsız bölge ilan edilen ve geçici Arnavutluk hükümetinin denetiminde olan Fieri’ye geçmiş, daha sonra Avlonya’ya gitmiştir. Orada kendisini İstanbul’a götürecek gemiyi beklerken, koruma olarak buyruğuna verilen Arnavut milliyetçilerince öldürülmüştür. Anıları Hatırat-ı Niyazi Yahut Tarihçe-i İnkılab-ı Kebir-i Osmaniden Bir Sayfa (1910) adı altında yayımlanmıştır. Yapıt sadeleştirilerek Hürriyet Kahramanı Resneli Niyazi Bey’in Anıları adıyla yeniden basılmıştır.
Ölümsüzleşen Geyik Hikayesi
Niyazi Bey ve yanındaki askerler dağa çıktıkları sırada kendilerine katılan bir grup ve bir geyik vardır. Bu geyik 2 yaşında dişi bir geyiktir ve topluluğun en önünde yürümektedir. Geyik çok canayakın, insancıl ve sevimlidir. Geyik adeta onlara bir yol gösterici gibi davranmaktadır, bu yüzden geyiği Allah’ın bir lütfu ve müjdecisi olarak kabul ederler. Artık gittikleri her yerde bu geyikte vardır. Çekilen hatıra fotoğraflarında da geyik vardır ve poz vermektedir, bu durumu duyan halk heyecanla Niyazi Bey’in Geyik ile İstanbul’a gelmesini bekler. Halk geyiğe çok fazla merak duyar ve onu görmeye gelir. Geyik figürü daha sonra Taksim Gezi Parkı’nda dikilen bir heykel ile ölümsüzleşti ve anısı orada yaşatıldı.